كرفتند ، از اربابان و خذاوندان آن بدفعات خريده بودند . و كويند كه : بيشترين اين ديها محوزه « 1 » ، بقوّت و شجاعت مالك شدند ، بسبب آنك همه يكدل و يكزبان بودند ، و مجتمع و متّفق » ، و اللّه أعلم . و برقى در كتاب « 2 » خود آورده است ، كه : « جون عرب بقم نزول كردند ، زمين ديها فرا مىكرفتند ، و بر آن بنا مىنهادند ، و عمارت مىكردند ، و عشر آن بديوان مىرسانيدند . و همچنين برقى آورده است ، كه : مجموع ضيعتها كه عرب را بقم بود ، همه نو و اسلامى بودند ، و عرب أشعرى آن را بنا كردند ، و استحيآىء « 3 » آن نمودند ، و كاريزها بيرون آوردند ، و برزيكرانرا بذان فرستادند . بعضى در أصل ديه و ضيعت نبوده ، و ايشان بابتدا آن را بنا كرده‌اند ، و بعضى در أيّام القديم بوده‌اند و خراب شده ، ايشان ديكر باره آن را عمارت كرده‌اند ، و آن دويست و پنجاه ديه و مزرعه و حيّزى « 4 » ديكرست ، از آن جمله : [ نام رستاقهاى قم و بانيان آن ] سعدآباد : سعد بن مالك بن أحوص آن را بنا كرده است ، و آن جوى كه بذو مشهور

--> همدان بيرون آمده ، و جزو خراج قم گرديد ، نام مناطق فروخته‌شده كه در تاريخ قم آمده ( و مىتوان آن را يكى از بزرگترين معاملات زمين بشمار آورد ) عبارتند از : ساوه - وزواه - طبرش - جهرود - گوزدر ، و جز اينها . ( 1 ) . به حيازت و مالكيت درآمده . ( 2 ) . نام كتاب احمد بن محمد بن خالد برقى ( متوفاى 274 - 280 ) به اختلاف ضبط آن « بنيان » يا « بيان » يا « تبيان » مىباشد ، كه پيشتر درباره آن سخن رفت . ( 3 ) . احياكردن زمين از اصطلاحات فقه اسلامى است ، به معناى آبادكردن زمين باير و مرده . ( 4 ) . در همه نسخه‌ها - به جز چاپى - : چيزى . و حيّزى به معناى حيازت است كه به تملك در آوردن زمين از راه احيا و كشاورزى آن گويند .